Giáo dục STEM trong thời đại AI: Cơ hội rộng mở nhưng cần sự thận trọng

Trong những năm gần đây, giáo dục STEM (Science - Technology - Engineering - Mathematics) đã trở thành xu hướng quan trọng trong đổi mới phương pháp dạy học tại Việt Nam. Từ khi Bộ Giáo dục và Đào tạo ban hành Công văn 3089 (năm 2022) khuyến khích triển khai hoạt động STEM ở bậc trung học, phong trào này nhanh chóng lan tỏa đến các cấp học thấp hơn. Đặc biệt, ở tiểu học, từ năm học 2023-2024 đã có nhiều địa phương thí điểm, và đến năm học 2024-2025, hầu hết các trường đều tổ chức ít nhất 1-2 bài học STEM trong chương trình chính khóa.

Điểm đáng chú ý là STEM không chỉ giới hạn trong các trường có điều kiện tốt về cơ sở vật chất. Ở nhiều nơi, giáo viên đã sáng tạo tận dụng những vật liệu đơn giản, thậm chí tái chế từ cuộc sống hằng ngày như lon sữa, lõi giấy, hộp carton… để làm thành các mô hình học tập. Chính sự gần gũi này khiến học sinh thêm hứng thú, vừa học vừa chơi, lại tiết kiệm chi phí và giúp nhà trường dễ dàng nhân rộng hoạt động.

Sự xuất hiện của trí tuệ nhân tạo (AI) đem đến một “trợ thủ” mới cho giáo viên. Từ khâu lên ý tưởng, thiết kế bài học đến gợi ý giải pháp phù hợp với điều kiện lớp học, AI giúp rút ngắn thời gian chuẩn bị, đồng thời mang đến nhiều ý tưởng đa dạng và phong phú hơn. Nhờ đó, việc xây dựng các chủ đề STEM trở nên thuận lợi và hiệu quả hơn.

Tuy nhiên, AI cũng mang theo những rủi ro nhất định nếu không được sử dụng hợp lý. Một số nội dung do AI gợi ý có thể vượt quá năng lực nhận thức của học sinh ở từng lứa tuổi, dẫn đến tình trạng quá tải. Bên cạnh đó, thời lượng thực hiện hoặc độ phức tạp của các hoạt động mà AI đề xuất đôi khi không phù hợp với điều kiện thực tế của lớp học. Một vấn đề khác cũng được cảnh báo là nhiều nơi dễ sa vào việc chú trọng làm “sản phẩm STEM” để trưng bày mà quên đi mục tiêu chính là giúp học sinh hiểu rõ kiến thức nền tảng.

Có thể thấy, giáo dục STEM trong bối cảnh công nghệ mới, đặc biệt là AI, mở ra rất nhiều cơ hội đổi mới và sáng tạo. Song, để đạt được hiệu quả thực sự, giáo viên và nhà trường cần có sự cân nhắc kỹ lưỡng: lựa chọn nội dung phù hợp với từng độ tuổi, điều chỉnh mức độ khó vừa phải, và giữ vững cân bằng giữa sản phẩm sáng tạo và việc củng cố kiến thức cơ bản.

Giáo dục STEM không chỉ là “xu hướng nhất thời” mà đang dần trở thành một phần quan trọng của chương trình học. Khi được triển khai đúng cách, STEM sẽ giúp học sinh phát triển tư duy logic, kỹ năng giải quyết vấn đề và khả năng sáng tạo - những năng lực thiết yếu cho công dân trong kỷ nguyên trí tuệ nhân tạo.